Wanneer woorden van de ander jouw woorden worden.
Soms blijft iemand veel langer aanwezig dan je denkt.
Niet letterlijk, misschien is het contact al lang verbroken.
Misschien heb je al jaren een ander leven.
En toch kan die ander nog meeklinken in de woorden waarmee je naar jezelf kijkt.
Ik ben te gevoelig.
Ik reageer te sterk.
Ik maak overal iets van.
Misschien heb ik het toch verkeerd begrepen.
Het bijzondere is dat je zulke zinnen uiteindelijk kunt uitspreken alsof ze van jezelf zijn.
Maar waren ze dat altijd?
Wanneer iets een andere naam krijgt
In een relatie waarin manipulatie of gaslighting een rol speelt, hoeft iemand niet voortdurend te zeggen dat jouw waarneming niet klopt.
Het kan veel subtieler gaan.
Jij zegt dat iets je heeft gekwetst.
De ander noemt je gevoelig.
Jij probeert een grens aan te geven.
De ander noemt je moeilijk, egoïstisch of controlerend.
Jij reageert op iets wat daadwerkelijk gebeurde.
De aandacht verschuift naar de manier waarop jij reageerde.
Het proces zelf kan heel klein zijn
Woorden zijn niet alleen woorden.
We nemen ze van elkaar over, soms omdat ze handig zijn, soms omdat we ze vaak genoeg horen.
Maar met woorden kan ook een manier van kijken meekomen.
Woorden van een ander kunnen jouw woorden worden. Je gaat dan ook denken zoals die ander. Dat gebeurt langzaam en zonder geweld. Op den duur kijk je anders naar jezelf en naar de wereld.
Bijvoorbeeld: op je werk wordt steeds gesproken over targets, performance en output. Na verloop van tijd kun je ook jezelf langs die meetlat gaan leggen. Een rustige dag voelt dan niet meer als een rustige dag, maar als een dag waarop je niet productief genoeg bent geweest.
Of je hoort in je omgeving voortdurend woorden als toxisch, red flag en trigger. Zulke woorden kunnen helpen om iets te herkennen. Maar ze kunnen ook het kader worden waardoor je steeds meer situaties bekijkt. Een meningsverschil is dan misschien niet langer gewoon een meningsverschil, maar al snel een red flag.
Het kan ook veel dichterbij gebeuren. Wanneer iemand vaak tegen je zegt: ‘Je bent te gevoelig’, kun je op den duur zelf gaan denken: misschien ben ik inderdaad te gevoelig. Wat eerst het oordeel van de ander was, klinkt dan als je eigen stem.
Of iemand zegt telkens: ‘Jij maakt overal een probleem van.’ Later hoef je die ander niet eens meer te horen. Je kunt jezelf al afremmen voordat je iets zegt: laat maar, waarschijnlijk maak ik het weer te groot.
En soms verandert niet alleen één woord, maar een heel idee. Als je vaak genoeg hoort dat je vooral sterk moet zijn, kun je sterk zijn langzaam gaan verwarren met niet klagen, doorgaan en het zelf oplossen. Dan verandert de betekenis van een woord — en misschien ook wat je jezelf toestaat.
We nemen dus niet alleen woorden van elkaar over. Soms nemen we ongemerkt ook de betekenis, de maatstaf of het oordeel mee dat in die woorden besloten ligt.
‘Je gaat dan ook denken zoals die ander’, je neemt natuurlijk niet automatisch iemands hele manier van denken over doordat je diens woorden gebruikt. Maar een woord kan wel een kader meenemen.
Dan kan er iets merkwaardigs gebeuren
Wanneer je de ander niet meer nodig hebt om aan jezelf te twijfelen.
De ander hoeft niet meer te zeggen:
Je bent te gevoelig.
Je doet het zelf.
De ander hoeft niet meer te zeggen:
Zo is het helemaal niet gegaan.
Je denkt zelf al: Misschien herinner ik het me verkeerd.
De correctie is naar binnen verhuisd
Dat is misschien een van de redenen waarom de invloed van een relatie niet vanzelf verdwijnt wanneer die relatie eindigt. Je neemt niet alleen herinneringen mee.
Je kunt ook een manier van kijken naar jezelf meenemen.
Hoe iemand een herinnering kan hebben en die bijna onmiddellijk zelf begint te corrigeren:
misschien was het niet zo erg,
misschien ontbreekt er context,
misschien herinner ik het me verkeerd.
Daar zit iets belangrijks.
Want natuurlijk mág je twijfelen aan je herinneringen.
Natuurlijk mag je later ontdekken dat iets anders zat dan je dacht.
En natuurlijk heeft een verhaal vaak meer dan één kant.
Maar dat is iets anders dan jezelf automatisch wantrouwen.
Nuance is niet hetzelfde als jezelf wegstrepen
Dat verschil is belangrijk.
Na een zwart-witte of manipulatieve relatie zou het vreemd zijn wanneer herstel zou betekenen dat jouw eigen waarneming voortaan altijd de waarheid is.
Dat is geen nuance.
Je kunt je vergissen, je kunt iets verkeerd begrijpen.
Een ander kan iets anders hebben ervaren dan jij.
Zie je het verschil?
Er is een verschil tussen:
“Zou ik dit ook anders kunnen bekijken?”
en:
“Mijn waarneming zal wel niet kloppen.”
Bij de eerste vraag blijf jij aanwezig.
Bij de tweede verdwijn je al voordat het onderzoek begonnen is.
Misschien begint het terugvinden van je eigen taal daarom niet met zeker weten.
Maar begint het met jezelf weer mee laten spreken.
Van ‘ik ben te gevoelig’ naar ‘dit raakte mij’
Neem een eenvoudige zin:
Ik ben te gevoelig.
Die klinkt als een uitspraak over wie jij bent.
Maar wat gebeurt er wanneer je zegt:
Dit raakte mij.
Dan ontstaat er ruimte.
Wat raakte je?
Waarom?
Was het de gebeurtenis zelf?
De toon of iets ouds wat werd aangeraakt?
Werd er werkelijk een grens overschreden?
Of blijkt bij nader onderzoek dat je eerste reactie niet helemaal paste bij wat er gebeurde?
Alles kan nog onderzocht worden.
Alleen: waarmee onderzoek je dat als je woorden tekort komt?
Het eerste antwoord hoeft niet je laatste antwoord te zijn
Wanneer je over jezelf nadenkt, komt soms als eerste het antwoord boven dat je het vaakst hebt gehoord.
Ik ben te gevoelig.
Ik maak het te groot.
Ik verwacht te veel.
Ik had gewoon mijn mond moeten houden.
Zo’n antwoord kan vertrouwd klinken, misschien zelfs logisch.
Maar vertrouwd is niet hetzelfde als precies.
Misschien is het daarom goed om niet bij het eerste antwoord te stoppen.
Wat gebeurde er eigenlijk?
Wat voelde je?
Waar reageerde je op?
En welke woorden passen daar nauwkeuriger bij?
Taal die jouw recht doet
Daarvoor heb je meer taal nodig.
Soms ontdek je dan dat ‘te gevoelig’ eigenlijk verdriet was, of teleurstelling.
Dat ‘te veeleisend’ betekende dat je behoefte had aan wederkerigheid.
Dat ‘ik maak er een probleem van’ misschien begon bij iets wat je niet langer wilde wegwuiven.
En misschien kom je na verder nadenken alsnog tot de conclusie dat je iets groter maakte dan het was. Ook dat kan. Maar dan is het niet meer alleen het oude antwoord dat als eerste kwam. Je hebt verder gekeken.
Je eigen woorden terugvinden betekent mogelijk ook dat je meer woorden krijgt om uit te kiezen.
Maar je bent niet begonnen met jezelf af te keuren.
Dat is misschien wel het waardevolle van je eigen woorden terugvinden.
Ze hoeven je niet altijd gelijk te geven.
Maar ze moeten je wel de ruimte geven om te kunnen onderzoeken wat er in jou gebeurde. Woorden bepalen mede wat je kunt zien.
Woorden beschrijven de werkelijkheid niet alleen, ze beïnvloeden ook wat we daarin kunnen zien.
Woorden en hun invloed
Een interessante vraag is:
wat doet een woord of een gebeurtenis met mijn mogelijkheid om verder te denken?
Zie de invloed bij heel gewone woorden.
Let eens op wat je in gedachten bij sommige woorden voor je ziet.
Bijvoorbeeld: geeft een woord of zin ruimte, of juist niet?
Geen ruimte:
Noem iets ruzie en je ziet twee mensen die tegenover elkaar staan.
Ruimte:
Zeg er gebeurde iets wat je raakte en er ontstaat een vraag.
Hetzelfde bij grensoverschrijding en er ontstaat een ander beeld.
Noem iemand overgevoelig en de aandacht gaat naar die persoon.
Noem iemand controlerend en je denkt al snel te weten wie die persoon is.
Noem iemand egoïstisch en de aandacht gaat naar zijn karakter.
Zeg hij koos op dat moment voor zichzelf en er ontstaat ruimte om te vragen waarom.
Zeg zij wilde bepalen hoe dit moest gebeuren en je kunt gaan kijken naar het concrete gedrag én de situatie
Geen van die formuleringen hoeft op zichzelf de hele waarheid te bevatten.
Maar ieder woord richt onze blik ergens anders op.
Daarom doet taal ertoe.
Niet om achteraf een verhaal te construeren waarin jij altijd gelijk had.
Maar om weer voldoende woorden tot je beschikking te krijgen om te kunnen kijken.
Je eigen taal terugnemen
Misschien merk je dat op een dag aan heel kleine veranderingen.
Niet meer: Ik stel me aan.
Maar: Ik merk dat dit veel met me doet.
Niet: Ik had gewoon mijn mond moeten houden.
Maar: Ik probeerde iets duidelijk te maken en dat lukte niet.
Niet: Ik ben kennelijk te veeleisend.
Maar: Ik had iets nodig wat ik daar niet kreeg.
En soms kan de uitkomst van verder nadenken nog steeds zijn: Hier reageerde ik inderdaad sterker dan nodig was.
Ook dat mag jouw zin zijn.
Het verschil zit niet in de conclusie.
Het verschil is dat je er zelf bent gekomen.
Van spreken naar weer weten
Misschien is dat waarom het terugvinden van woorden zoveel meer kan zijn dan taal.
Je neemt niet simpelweg een paar andere termen in gebruik.
Je herstelt langzaam de verbinding tussen wat je waarneemt, wat je voelt, denkt en wat je daarover durft te zeggen.
Gooi de woorden van de ander niet allemaal weg.
Houd ze alleen niet langer automatisch voor waar aan, je mag opnieuw kijken.
Opnieuw benoemen
Een woord veranderen of een conclusie herzien.
En soms zeggen: Nee, zó was het voor mij.
Als jouw plaats in het gesprek.
Misschien begint weer weten wel daar.
RuLive Volgen en De sluier
Dank je voor je belangstelling. ❦
.