Over verwarring, gaslighting, zelftwijfel en innerlijke helderheid.
Cirkelredeneringen, hoe zelftwijfel en verwarring zichzelf in stand houden. Hoe ze ontstaan, waarom ze logisch voelen en hoe je eruit kunt stappen.
Cirkeldenken is geen domheid
Waarom dat geen domheid is.
Soms hoor je iemand zeggen: “Je houdt jezelf voor de gek.”
Vaak wordt dat gebruikt als verwijt. Alsof iemand dom is, naïef, of niet goed nadenkt.
Maar meestal gebeurt er iets heel anders.
Mensen houden zichzelf niet voor de gek omdat ze niet kunnen denken —
maar omdat hun denken gevangen raakt in een cirkel.
En een cirkel ziet er van binnen, in gedachten, uit als een rechte lijn.
Wat is een cirkelredenering eigenlijk?
Een cirkelredenering betekent dat je conclusie al verstopt zit in je uitgangspunt.
Bijvoorbeeld:
- “Ik voel me onzeker, dus er zal wel iets mis met me zijn.”
→ en vervolgens: “Omdat er iets mis met me is, voel ik me onzeker.”
Of: - “Als ik twijfel, betekent dat dat ik onbetrouwbaar ben.”
→ en vervolgens: “Omdat ik onbetrouwbaar ben, twijfel ik zo.”
Je beweegt rond in een gesloten systeem waarin elk bewijs automatisch het systeem zelf bevestigt.
Het voelt logisch.
Het voelt consistent.
En juist daarom is het zo moeilijk om het te zien.
Waarom voelt een cirkel als helderheid?
Omdat je brein veiligheid zoekt.
Onzekerheid is voor een mens veel moeilijker te verdragen dan een pijnlijk maar duidelijk verhaal.
Een cirkelredenering geeft:
- verklaring (ik snap waarom ik me zo voel),
- orde (er is een reden),
- voorspelbaarheid (het klopt tenminste ergens).
Zelfs als die verklaring je kleiner maakt.
Dus je brein kiest liever een pijnlijk sluitend verhaal dan een open niet-weten.
Niet omdat je zwak bent.
Maar omdat je mens bent.
Wat gebeurt er bij langdurige verwarring of gaslighting?
Als je langere tijd in een omgeving leeft waarin:
- jouw waarneming wordt betwijfeld,
- jouw gevoelens worden geminimaliseerd,
- jouw grenzen worden genegeerd,
- en jouw twijfel steeds wordt teruggespeeld naar jou…
…dan leer je jezelf te bekijken door de ogen van de ander.
Je interne logica verschuift van: “Er gebeurt iets wat mij raakt.”
naar:
“Er zal wel iets mis zijn met mij dat ik zo reageer.”
Dat is geen denkfout.
Dat is een overlevingsstrategie.
Het houdt je in verbinding met een omgeving die je anders misschien zou moeten verlaten.
Waarom voelt het alsof je jezelf voor de gek houdt?
Omdat je later — als je veiliger bent — ineens ziet dat het verhaal niet klopt.
Dan ontstaat er schaamte:
“Waarom heb ik dit niet eerder gezien?”
“Waarom bleef ik hierin hangen?”
Maar je hield jezelf niet voor de gek.
Je hield jezelf staande.
Het herkenmoment
Soms gebeurt het heel stil.
Iemand leest iets. Of hoort een zin. Of merkt ineens: “Hé… ik denk dit al jaren, en het brengt me nergens.”
Dat moment is geen oplossing.
Het is geen inzicht dat alles verandert.
Het is alleen dit: even niet meer meedraaien.
Alsof je naast je eigen denken gaat staan en ziet:
dit is een patroon — geen waarheid.
En dat ene stapje naast de cirkel is vaak al genoeg om te voelen:
er is ook nog een andere ruimte.
Hoe stap je uit een cirkel?
Niet door harder te denken.
Niet door jezelf te corrigeren.
Niet door jezelf streng toe te spreken.
Maar door één simpele beweging:
De cirkel openmaken.
Dat betekent:
Niet: “Wat zegt dit over mij?”
Maar: “In welke context is dit ontstaan?”
Niet: “Waarom ben ik zo?”
Maar: “Wat heb ik meegemaakt waardoor dit logisch werd?”
Niet: “Wat is er mis met mij?”
Maar: “Wat probeerde dit in mij te beschermen?”
Op dat moment verschuift je positie:
Je bent niet langer het probleem in het verhaal.
Je wordt de waarnemer van het verhaal.
En dát is waar vrijheid begint.
Voor wie al in de donkerte zit
Misschien zie je dit beeld en denk je: “Maar ik zit al onder het net. Ik ben al gevallen. Ik zit al in de donkerte.”
Dan is dit niet jouw verhaal — of nog niet.
Dit beeld is geen belofte dat loslaten altijd veilig is. Het is geen uitnodiging om jezelf opnieuw te laten vallen.
Het is een beschrijving van wat er kan ontstaan als er genoeg veiligheid is — van binnen of van buiten — om niet meer alles alleen te hoeven dragen.
Als je nu in de donkerte zit, is je eerste beweging niet loslaten, maar vasthouden wat je helpt om te blijven bestaan.
Dat kan een mens zijn. Een routine. Een plek. Een klein houvast.
Dat is geen zwakte. Dat is wijsheid.
Het net verschijnt niet vóór de veiligheid.
Het verschijnt dankzij veiligheid.
✧
Een zachte afronding
Misschien herken je jezelf in dit alles.
Misschien zie je pas nu dat je denken lange tijd cirkelvormig was.
Niet omdat je niet helder was — maar omdat je te lang in een situatie zat waarin helderheid gevaarlijk was.
Dat is geen fout.
Dat is intelligentie in een onveilige context.
En nu mag die intelligentie iets anders gaan doen:
niet meer beschermen, maar verhelderen.
Dat is geen breuk met wie je was.
Dat is een voortzetting op een nieuwe plek.
RuLive volgen
Reflectievragen
- Waar merk je in je eigen denken dat je vaak bij jezelf uitkomt als oorzaak — ook als het misschien breder ligt?
- In welke situaties heb je geleerd om je waarneming te wantrouwen?
- Wat verandert er als je niet vraagt “Wat is er mis met me?”, maar “Wat heeft mij gevormd?”
⋆ ✶ ✧⁺⸜
Mijn reactie:
“Voor mij was mijn huwelijk een geschiedenis waarin waakzaamheid noodzaak werd, het hielp niet om te zeggen “Zo bedoelde hij dat vast niet” of “Het komt vast wel goed.” Omdat ik wist hoe veel vaker het eerder weer misging. Ik had het gedrag door me aan te passen, te slikken, vooruit te denken en altijd klaar te staan. Ik twijfelde steeds meer aan mezelf na de eerste huwelijks jaren. En dat nadat ik me de jaren daarvoor sterk en stevig voelde, het voelde alsof ik de wereld aan kon. Wat volgde waren jaren van twijfel en ik fluisterend met mensen begon te spreken. Het liefst helemaal niet meer met mensen sprak. Totdat ik me dat bewust werd, zo had ik me nog nooit gevoeld.”
“Nu zou ik zeggen: dit fluisteren of liever niet meer gezien worden was geen zwakte, maar een vorm van overleven. Maar dat wist ik toen niet.”
Wanneer denken een cirkel wordt
Er was een tijd dat ik mezelf steeds vaker hoorde denken:
Het zal wel aan mij liggen.
Niet omdat ik zwak was,
maar omdat waakzaamheid noodzaak werd.
Langdurige verwarring kan je denken in een cirkel trekken.
Twijfel wordt dan bewijs tegen jezelf.
Niet door domheid, maar door overleven.
Ik schreef er een artikel over:
Wanneer denken een cirkel wordt — over cirkelredeneringen, gaslighting en hoe zelftwijfel zichzelf in stand kan houden.
Niet om te verklaren.
Maar om te herkennen.
🌱 Herkennen is geen beschuldigen.
Het is een vorm van zelfzorg.
