Hoe weet je of iemand narcistisch is of niet, het is de vraag van velen.
Karaktertrekken van narcisme zijn in elk persoon te vinden. Gezonde mensen zijn eerlijk en maken aanpassingen als het nodig is, maar ongezonde mensen doen dat niet. Eén belangrijk patroon is heel consistent bij mensen die diepgeworteld zijn in het narcistische patroon.
Les Carter: Enough About You, Let’s Talk About Me
Laten we in gedachten houden dat als we het over narcisme hebben, we het hebben over individuen die erg egoïstisch zijn. Ze hebben een houding van onkreukbaarheid en zijn zeer controlerend en manipulatief. Hebben geen empathie voor een ander individu en hebben een houding van hooghartigheid en superioriteit. Ze zijn bereid om jou uit te buiten.
Dé kern is hun uitbuitende karaktertrek
Het kenmerk waar ik me op richt, dat ons vertelt dat een persoon de lijn naar narcisme overschrijdt, is dat het een uitbuitende karaktertrek is.
We hebben allemaal momenten waarop we controlerend, egoïstisch, manipulatief of niet genoeg begrip hebben. Maar gezonde individuen kunnen het zien, waar ze denken wacht eens even. Ik weet dat die mogelijkheid in mij zit en ik laat het niet met me op de loop gaan. Dus we kunnen het in bedwang houden, maar als we ons op één enkel patroon richten dat ons zou vertellen, dan is dit wat narcisme is.
Het middelpunt
Wat het middelpunt van narcisme is, is dat narcisten zeer bereid zijn om zichzelf te verheffen door anderen te kleineren. Maar als je dat tegen die narcist zou zeggen: “Ik weet waar je vandaan komt en waarom je doet wat je doet.” Wat zij dan zouden kunnen zeggen: “Je weet niet waar je het over hebt, dat is niet wat ik doe.”
En dan volgt die omdraaiing: “Jij hebt me net verkleind en je verheft jezelf boven mij. Je hebt nu net mijn punt bewezen.”
Dit is centraal in wat ze doen, als je wilt weten of iemand zo’n sterke narcistische neiging heeft, dan is dat de manier waarop we kunnen inzoomen. Om je een idee te geven van hoe doordringend dit is en hoe dit echt is. Er zijn veel illustraties over dit ene thema van verheffing ten koste van anderen. Het heeft veel verschillende manifestaties, laat me er een paar voor je doornemen.
Een soort van checklist
Om een idee te krijgen van waar je tegenaan loopt met bepaalde individuen. Bijvoorbeeld één van de manieren waarop narcisten dit specifieke patroon laten zien is dat ze gemakkelijk kritiek bieden. Ze zijn experts in het vinden van fouten bij andere individuen.
Narcistische patronen
Ze verheffen zichzelf door je te laten weten dat jij je niet kunt meten met een ander. Deze individuen zullen andere mensen benaderen alsof ze een aanwinst voor hen zijn of gewoon een transactie. In deze periode zeggen ze dat ze van mensen houden of veel vriendschappen hebben. Uiteindelijk alleen zolang je nuttig bent, ben je voor ze een aanwinst. Je bent geen insider, zolang je hen dient en hun bevelen uitvoert, zit je in zijn team.
Kleineren. Een illustratie van hoe ze zichzelf verheffen en anderen kleineren is dat ze geen respect hebben voor je persoonlijke grenzen. Als we het over grenzen hebben, hebben we het over je eigen definitie van wie je bent. Je prioriteiten, voorkeuren en meningen die je hebt. Narcisten zijn best bereid om te zeggen dat ze niet om je grenzen geven, ze geven niets om jouw prioriteiten of meningen. Jij betekent niets voor hen.
Schaamte en kleineren. Een andere illustratie van hoe dit patroon speelt is dat ze een constante neiging hebben naar schuldgevoelens, dit omvat schaamte en kleineren. Ze kunnen dingen zeggen of impliceren zoals hoe durf je tegen me in te gaan of besef je wel hoe belachelijk je klinkt. Dat soort neerzettingen zijn bedoeld om je je slecht te laten voelen over wie je bent.
Ze laten dit patroon zien via sarcasme. Al deze verschillende spottende opmerkingen die je beledigen. Het doel dat ze daarmee hebben is om je te laten denken dat je niets zal willen zeggen. Ze willen je gewoon uitlachen en negatief neer zetten.
Passieve agressieve manieren. Nog een andere manier waarop dit patroon wordt uitgespeeld is dat ze op een doordringende passieve manier niet met je zullen samenwerken. Als een goed idee dat niet vanuit henzelf komt dan is het van ja, dat zullen we doen. Maar als jij ideeën, voorkeuren, patronen of stijlen hebt waarop jij je wilt concentreren, dan is het zoiets als waarom zou ik met jullie willen samenwerken. Dus deze individuen kunnen je gewoon negeren of ze kunnen het voorstel aannemen die je hen gaf en er niets mee doen en gewoon doorgaan op hun eigen manier.
Een zeer passief agressief manier die hier erg op lijkt is dat narcisten erg ontwijkend kunnen zijn. Door hun ontwijkend gedrag of een soort geheimzinnigheid die ermee gepaard gaat, impliceren ze dat wat ik doe beter is dan wat jij wilt dat ik doe. Je hoeft gewoon niet te weten wie ik ben, want je bent niet goed genoeg. Je bent geen insider wat mij betreft.
Eisen en wensen. Nog een manier waarop ze laten zien dat ze zichzelf verheffen terwijl ze anderen kleineren. Ze eisen en wensen veel. Misschien vraag je je af hoe vaak je hebt gedacht, ik weet niet precies wat ze vandaag van mij eisen, behalve dat ik weet dat ze constant naar me toekomen met je moet het beter doen. Je wordt verondersteld dat ik nooit in staat ben om iets goeds af te leveren omdat de lijst gewoon blijft. Ze blijven me eraan herinneren dat de volgende keer dat ik iets doe, ze me opnieuw gaan uitleggen wat ik moet doen. Ze brengen het idee over dat zijn mening, zijn geloofssysteem de enige is dat ertoe doet. En als ze dan langskomen zeggen ze: “Ik heb eens nagedacht en ik ben tot andere conclusies gekomen.” Dat laten ze je in niet mis te verstane woorden weten.
Woede als wapen. Nog een andere manier waarop ze het uitspelen, en ik weet zeker dat je aan de ontvangende kant staat, is dat ze woede als wapen zullen gebruiken. Er zijn momenten dat het gewoon natuurlijk is om een gevoel van woede te hebben wanneer er iets tegen je ingaat, tegen wat je wilde of als iemand negatief of beledigend is. Maar er is een gezonde manier om met die woede om te gaan. Maar er is niets gezonds aan een narcist die omgaan met woede, ze hebben een toon die hard en gemeen kan zijn. Het kan overweldigend zijn, ze kunnen woedend worden. Je kan ooit iets gehad hebben en ze kunnen wrok koesteren, je minachten en ze gaan zich bewapenen.
De toon in hun stem. Over de toon van de stem is hun manier waarop ze je wegzetten. Het patroon illustreert dat ze spreken met aanhoudende en overtuigende toon.
Het is één ding om te zeggen waarom we niet met elkaar praten. Maar als de narcist iets te zeggen heeft, let dan op de toon in hun stem. Ze proberen je mee te trekken in hun manier van denken. Er is een verzilverend element dat daarmee gepaard gaat.
Geen waardering. Er is nog een ander deel dat je vaak ziet. Ze hebben geen behoefte om te weten, te waarderen wie je bent. Om de achtergrond van een ander individu te begrijpen. Wanneer iemand naar hen toekomt met een verschil, een levensstijl of een wereldbeeld dat niet overeenkomt met hen, is het alsof ze dit niet hoeven te tolereren. Als ze het accepteren betekent dat, dat ze het goedkeuren wat niet nodig is om dat te doen. In plaats daarvan willen ze het niet echt weten.
Wie je bent doet er niet toe, ze willen ook niet weten hoe je tot je conclusies bent gekomen. “Waarom zou ik het willen weten”, hoe dan ook je bent ontoereikend. Ze gaan meteen in de veroordeling stand, ze zullen andere mensen die niet denken zoals zij veroordelen. Daar bovenop gaan ze nog een andere manier bedenken waarop ze erg bereid zijn om je te vernederen. Ze vinden het niet erg om je naar beneden te halen in het bijzijn van andere mensen. Of je lager dan laag te laten voelen. Als het nodig is, tenminste in hun gedachten
Wrok en minachting. Ze kunnen wrok koesteren en als ik zeg wrok koesteren, doen ze dat voor een lange tijd. Veel minachting zit in hun binnenkant. Begrijp dat elk ding dat hier genoemd is, dat ene ding zit in het centrum van alles. Dat is: jij bent een niemand en ik ben iemand. Ik verhef mezelf door jou te verkleinen en wat jij denkt dat doet er niet toe. Helemaal niet in mijn wereld, tenzij je volledig direct in mij meegaat in wat ik zeg.
Het middelpunt
Dus dit ene patroon is eigenlijk het middelpunt van narcisme. Veel verschillende dingen die de controle illustreren. Het is egoïsme, de manipulatie en het gebrek aan empathie. Het is gekleurd door dit ene patroon wanneer een persoon verstrikt raakt in zijn narcisme. Het onthult een pathologisch gevoel van egoïsme. Het gaat allemaal om henzelf en jij bent minder, je staat gewoon in zijn weg, ze geven er niet om wie je bent en ze kunnen zich niet eens inleven. Niet in de behoefte om te leren over je innerlijk of waarom je denkt zoals je doet. Hun doel is heel eenvoudig en dat is dat ze je willen neerhalen.
Ze willen je vastberadenheid afbreken, je emotioneel verslijten, ze willen je instabiliteit aanwakkeren en ze willen dat je meer en meer gaat twijfelen aan jezelf. Dan kunnen ze zeggen: dames en heren daar is hij, hier toon ik die persoon die inferieur aan mij is.
Welk woord is adequaat?
Als je iemand wilt zien die de beste is, dan ben ik dat! Het is best moeilijk als je het eenmaal begrijpt. Dan ben je in staat om dit enigszins te begrijpen. Je kunt het niet met woorden als arrogantie, ongevoeligheid of neerbuigendheid beschrijven. Ze zijn eerlijk gezegd niet eens adequaat genoeg, er is een ander woord dat precies samengaat met dit hele patroon en dat is het woord ontmenselijking. Ze willen je menselijkheid niet eens zien.
Ze zijn te vol van zichzelf en als gevolg daarvan ben jij de moeite niet eens waard om je proberen te leren kennen. Dit alles wat ik zeg is behoorlijk triest, maar ik hoop dat als je teruggaat naar de vraag hoe weet je of iemand narcistisch is of niet. Dat dit ene patroon steeds opduikt in zoveel verschillende manieren. Als je het ziet, dan weet je dat je in de aanwezigheid bent van iemand die een zeer ongezond persoon is.
Dat hoeft niet iemand te zijn die in het middelpunt van jouw besluitvorming staat, ze hoeven niet in je binnenste cirkel te zitten.
Toxische narcistische binding
Er is één primaire reactie die narcisten zoeken als ze je in hun baan trekken. Ze willen dat je je unieke initiatieven kwijtraakt, zodat ze je met zichzelf kunnen vullen. En als je uiteindelijk uit je evenwicht raakt, des te beter. Als je herhaaldelijk op hen reageert met disfunctionele reacties zoals ruzie maken, voelen ze zich energiek. Het is een verdraaid doel, maar toch gaat hun behoefte aan dominantie boven een solide redenering.
Gehecht raken aan hun toxiciteit
Als je in ongezonde patronen met narcisten blijft. De negativiteit die door deze persoon wordt gecreëerd, wordt de lijm die de relatie bij elkaar houdt. Herhaaldelijk, als therapeut, hoorde ik verhalen over mensen die jarenlang werden ontregeld vanwege een dergelijke disfunctioneren. Het is tragisch, maar het is ook heel gewoon. Op een gegeven moment kun je echter bepalen: “Ik heb er genoeg van. Deze relatie heeft veel aangedaan en ik wil het anders. Ik wil herontdekken wie ik had kunnen zijn.”
Ik juich zulke vastberadenheid toe en als iemand zich toewijdt aan persoonlijke genezing, herinner ik hen eraan dat dit geen proces van de ene op de andere dag is en dat er op allerlei niveaus aanpassingen nodig zijn. Maar het kan gedaan worden. In dat effect moedig ik verschillende aanpassingen aan om het genezingsproces vooruit te helpen.
Genezing: acht essentiële punten
- Leg je koppige “Ik heb gelijk”-mentaliteit neer. Spanningen tussen jezelf en de narcist zijn verankerd in een strijd over controle en correctheid. Maar naarmate je verder gaat, zul je leren dat correctheid niet het ultieme genezende ingrediënt is. De narcist zal nooit je geloof bevestigen en je weet al hoe moeilijk ze zijn. Je hebt weinig te winnen door je beslissing te rechtvaardigen, dus ga verder.
- Accepteer een eerlijke maatstaf voor de werkelijkheid. Maar al te vaak kun je terugkijken op de relatie met weemoedig denken, iets zeggen als: “Ik wens gewoon…”. Dat helpt het genezingsproces niet. Realiseer je dat je in een gebroken wereld vol gebroken mensen leeft. Sterker nog, je hebt in die gebrokenheid gedeeld (onbewust misschien), maar je hoeft jezelf niet te minachten voor het hebben van een minder dan ideaal leven.
- Stel ‘waarom vragen’ over de narcist. Narcisten houden vol dat jij de oorzaak bent van hun problemen en in de loop van de relatie werd je daaraan herinnerd. Maar vergeet niet dat de narcist al een persoonlijke chaos met zich meedroeg die niet door jou was veroorzaakt. Wat waren de belangrijkste invloeden van die persoon? Waarom koos hij ervoor om jou als doelwit te nemen? Welke al lang bestaande behoeften voedden het gedrag van die persoon? Objectiviteit met betrekking tot deze vragen herinnert je eraan dat jij niet de bron van hun moeilijkheden was.
- Maak een inventaris van je eigen emotionele reacties. Raak grondig vertrouwd met psychologische grenzen. Het hebben van grenzen houdt veel meer in dan alleen maar weten hoe je nee moet zeggen. Het betekent dat je jezelf hebt toegewijd aan het leven binnen een duidelijke beschrijving van wie je wilt zijn. Hoe definieer je jezelf? Aan welke eigenschappen wil je prioriteit geven? Welke initiatieven en prioriteiten moet je nastreven? Maak plannen om je concept van een gezond leven uit te voeren.
Raak grondig vertrouwd met psychologische grenzen. Grenzen hebben gaat veel meer in dan alleen weten hoe je nee moet zeggen. Het betekent dat je jezelf hebt gewijd aan het leven in een duidelijke beschrijving van wie je wilt zijn. Hoe definieer je jezelf? Welke eigenschappen wil je prioriteren? Welke initiatieven en prioriteiten moet je nastreven? Maak plannen om je concept van een gezond leven uit te voeren.
- Zet je schrap voor de voortdurende terugslag van de narcist. Terwijl jij verder gaat, zullen de meeste narcisten niet rustig weggaan. Omdat ze niet bereid zijn om zelf te reflecteren, zullen ze je blijven beschamen, beschuldigen en de schuld geven. Ze zullen naar je verwijzen als ziek, nep, onwaarschijnlijk, dom als een steen, enzovoort. Bespreek dit, indien nodig, met degenen die in hun propaganda meegesleept worden en bevrijd jezelf dan van de foutieve boodschappen die de narcist in stand wil houden.
- Herwin initiatieven die je opzij hebt gezet toen je onder invloed van de narcist was. Als onderdeel van de narcistische traumaband werd je gescheiden van veel van je favoriete activiteiten. Je kunt genezen door weer contact te maken met vrienden en organisaties die je leuk vindt. Ook kun je meer aandacht geven aan prioriteiten en gewoonten die de echte jij weerspiegelen. En verder kun je stevig vasthouden aan meningen of overtuigingen die je eerder vermeed.
- Geef prioriteit aan rustige tijd alleen. Een belangrijk aspect van genezing houdt in dat je je terugtrekt uit ieders behoeften en wat “tijd voor jezelf” vindt. Dit kan in de vorm van het lezen van boeken die je hebt genegeerd, tijd doorbrengen in de natuur, luisteren naar favoriete muziek, enzovoort. Het opladen van je persoonlijke batterijen op deze manier kan je weer met jezelf verbinden.
Terwijl je geneest
Er zijn meerdere gedachten die je kunnen leiden:
Ik hou van wat binnenuit uit in mij uitstraalt.
Het zijn mijn attitudes.
Dit is mijn mening.
Mijn antwoorden.
Ik heb mijn emoties.
Ik heb mijn prioriteiten.
In de realiteit stappen van wie je werkelijk bent, is het ultieme teken van genezing. De narcist heeft (een tijd lang) invloed gehad op wat er met je uiterlijk is gebeurd, maar uiteindelijk ben jij de baas over je innerlijk. Dan weet je dat de band is verbroken.